William Henry Gates III (ur. 28 października 1955 r., Seattle) to jeden z najbardziej wpływowych przedsiębiorców i filantropów współczesności. Od współzałożyciela Microsoftu w 1975 roku po globalnego darczyńcę finansującego przełomy w zdrowiu publicznym, edukacji i klimacie – jego decyzje wielokrotnie zmieniały bieg historii technologii i filantropii.
Według stanu na maj 2025 roku jego majątek wynosi ok. 115,1 mld dolarów (13. miejsce na świecie), a wcześniej wielokrotnie zajmował 1. miejsce na liście Forbesa. Współzałożona z Paulem Allenem firma Microsoft zdominowała rynek oprogramowania dla komputerów osobistych, a Fundacja Billa i Melindy Gatesów (od 2000 r.) przeobraziła globalne podejście do zdrowia, edukacji i walki z ubóstwem.
Najważniejsze liczby i fakty, które porządkują jego dorobek:
- Majątek – ok. 115,1 mld dolarów (maj 2025),
- Microsoft – założony 4 kwietnia 1975 r. (początkowo Micro‑Soft),
- MS‑DOS – zakup za ok. 50 000 dolarów, licencja dla IBM warta ok. 8 mln dolarów,
- Windows – dominacja rynku (ponad 90% komputerów PC w szczycie),
- Fundacja – aktywa przekraczające 77 mld dolarów (koniec 2024 r.),
- Giving Pledge – ponad 250 sygnatariuszy z ok. 30 krajów,
- Plan wydatkowania – wydanie wszystkich środków Fundacji do 31 grudnia 2045 r..
Wczesne lata i edukacja – kształtowanie się geniusza technologicznego
Gates dorastał w zamożnej rodzinie w Seattle. Ojciec, William H. Gates Sr., był prawnikiem, a matka, Mary Maxwell Gates, nauczycielką i działaczką filantropijną. W domu ceniono intelekt, dyscyplinę i zdrową rywalizację.
Przełom nastąpił w Lakeside School, gdzie w 1968 roku pojawił się terminal połączony z komputerem General Electric. Możliwość swobodnego eksperymentowania z maszyną stała się dla Gatesa momentem transformacyjnym. Wraz z kolegami programował godzinami, nierzadko kosztem lekcji.
W tym samym roku założyli „Lakeside Programmers Club”. Budowali m.in. programy płacowe dla szkoły i poznawali ograniczenia oraz luki systemów. Nauczyciele, zamiast karać, umożliwili im opiekę nad systemami w zamian za nielimitowany dostęp do komputera.
W wieku 17 lat Gates i Paul Allen uruchomili Traf‑O‑Data, sprzedając lokalnym władzom systemy do zliczania ruchu ulicznego. Choć projekt nie stał się hitem, dał im praktykę w biznesie i pracy z klientami.
W 1973 roku Gates rozpoczął studia na Harvardzie, osiągając wynik 1590/1600 w teście SAT. Choć formalnie wybrał matematykę i prawo, sercem był już w informatyce. Nocami programował, zaprzyjaźnił się ze Stevem Ballmerem, przyszłym CEO Microsoftu.
Założenie Microsoftu – rozpoznanie przyszłości
W 1974 roku Paul Allen zobaczył w Popular Electronics Altair 8800. W duecie z Gatesem natychmiast dostrzegli potencjał rynku PC. Mimo że nie mieli jeszcze działającego interpretera ani samego komputera, skontaktowali się z MITS, obiecując oprogramowanie.
Po intensywnych 5 tygodniach powstał interpreter BASIC dla Altaira, przygotowany z udziałem Monty’ego Davidoffa. Prezentacja u producenta wypadła na tyle dobrze, że MITS przyjął program do dystrybucji. 4 kwietnia 1975 roku w Albuquerque powstał Microsoft (Micro‑Soft), a Gates porzucił Harvard.
Początki były skromne: w 1976 r. przychody wyniosły zaledwie 16 005 dolarów. W 1980 r. Microsoft kupił system od Seattle Computer Products za ok. 50 000 dolarów, dostosował go do IBM i sprzedał z licencją wartą ok. 8 mln dolarów, zachowując prawa. Tak narodził się MS‑DOS – de facto standard komputerów IBM i kompatybilnych – który wyniósł Microsoft na pozycję lidera.
Dla przejrzystości, poniżej oś czasu kluczowych wydarzeń:
| Rok | Wydarzenie | Efekt |
|---|---|---|
| 1955 | Urodziny Billa Gatesa (Seattle) | początek życiorysu przyszłego lidera technologii |
| 1968 | Lakeside: dostęp do terminala GE i założenie klubu programistów | wczesna, swobodna nauka programowania |
| 1975 | Założenie Microsoftu (Albuquerque) | wejście na rynek oprogramowania dla PC |
| 1980 | Zakup i adaptacja systemu (MS‑DOS) dla IBM | strategiczna licencja, skok przychodów |
| 1985 | Windows 1.0 | początek ery GUI w ekosystemie Microsoftu |
| 1995 | Windows 95 | dominacja rynku PC >90% |
| 2000 | Powstanie Bill & Melinda Gates Foundation | nowy rozdział: filantropia na globalną skalę |
| 2006–2008 | Wycofanie z operacji Microsoftu | pełne zaangażowanie w Fundację |
| 2015 | Założenie Breakthrough Energy | inwestycje w czystą energię |
| 2025 | Plan wydatkowania środków Fundacji do 2045 r. | ponad 200 mld dolarów na zdrowie, edukację i walkę z ubóstwem |
Przywództwo Microsoftu i dominacja rynku – od DOS do Windows
Gates wcześnie postawił na graficzny interfejs. Windows 3.0 (1990) i Windows 95 (1995) ugruntowały dominację, a system Windows działał na ponad 90% komputerów osobistych w szczycie popularności.
Styl zarządzania ewoluował od autokratycznego do bardziej transformacyjnego. Gates delegował obowiązki, w tym Stevowi Ballmerowi, co umożliwiło szybki wzrost i lepsze skalowanie firmy.
Nie obyło się bez sporów prawnych. W latach 90. amerykańskie organy antymonopolowe badały Microsoft. Sąd Okręgowy dla Dystryktu Kolumbii uznał naruszenie ustawy Shermana (m.in. integracja Internet Explorera z Windowsem). W 2001 roku sąd apelacyjny częściowo uchylił wyrok, odchodząc od pomysłu rozbicia firmy.
W 1998 roku Gates awansował Ballmera na prezesa, ograniczając własną rolę operacyjną. W 1985 r. przychody Microsoftu przekroczyły 140 mln dolarów, a w dniu IPO (1986) Gates miał 44,9% udziałów – jego majątek sięgnął ok. 350 mln dolarów. W 1987 r. został najmłodszym samodzielnym miliarderem.
Przejście do filantropii – od technologa do filantropa
W 1993 roku podróż do Afryki Wschodniej uświadomiła Gatesowi skalę problemów zdrowotnych i ubóstwa. W 2000 roku wraz z Melindą powołał Bill & Melinda Gates Foundation, konsolidując wcześniejsze inicjatywy.
1 stycznia 1994 roku wziął ślub z Melindą French na hawajskiej Lanai. W czerwcu 2006 r. zapowiedział wycofanie się z operacji Microsoftu, a 27 czerwca 2008 r. zakończył codzienny udział w firmie. Warren Buffett zadeklarował przekazanie ok. 37 mld dolarów wsparcia dla Fundacji, bezprecedensowo wzmacniając jej zdolność działania.
Fundacja Billa i Melindy Gatesów – świat zdrowia publicznego i walki z ubóstwem
Fundacja posiadała aktywa przekraczające 77 mld dolarów (koniec 2024 r.). Jej zespołem kieruje CEO Mark Suzman. Działa w czterech filarach:
- Globalne zdrowie – szczepionki i programy zwalczania chorób zakaźnych;
- Globalny rozwój – wsparcie dla krajów o niskich i średnich dochodach;
- Edukacja w USA – poprawa dostępu i jakości kształcenia;
- Równość płci – inicjatywy zwiększające możliwości kobiet i dziewcząt.
Fundacja współpracuje ze Światową Organizacją Zdrowia i konsorcjami takimi jak COVAX, aby zwiększać dostęp do szczepionek. Równocześnie inicjatywy te bywały krytykowane za opóźnienia i nierówny dostęp w krajach biedniejszych.
Giving Pledge, zainicjowany z Warrenem Buffettem i Melindą, od 2010 r. przyciągnął ponad 250 filantropów z ok. 30 krajów. Gates zadeklarował przekazanie ponad 99% majątku na cele dobroczynne.
Fundacja współtworzyła partnerstwa takie jak Gavi – The Vaccine Alliance oraz The Global Fund. Szacuje się, że te programy przyczyniły się do uratowania ponad 80 mln istnień poprzez zwiększenie dostępności szczepień i leczenia.
Równolegle Fundacja inwestuje w innowacje edukacyjne, w tym wykorzystanie sztucznej inteligencji do personalizacji nauczania w USA.
Działania budzą również zastrzeżenia – od zarzutów wzmacniania modeli rynkowych kosztem systemów publicznych po przychylność dla silnej ochrony patentowej, co może ograniczać dostęp do leków i szczepionek w krajach ubogich.
Życie osobiste i rodzina – za kulisami publicznego wizerunku
Bill i Melinda French Gates pobrali się w 1994 r. i mają troje dzieci: Jennifer, Rory’ego i Phoebe. W maju 2021 r. ogłosili rozstanie, a w sierpniu 2021 r. sfinalizowali rozwód. Melinda otrzymała co najmniej 12,5 mld dolarów w aktywach.
Relacja Melindy o trudnym okresie poprzedzającym rozwód ukazuje emocjonalny wymiar przemian w rodzinie. Jak sama pisała, decyzja o zamieszkaniu osobno zapadła w lutym 2020 r., a Bill zareagował ze zrozumieniem. Oto fragment dotyczący postawy Rory’ego opisany przez Melindę w TIME (2017):
„współczujący i ciekawy świata”
Jennifer Gates Nassar jest lekarką i zawodniczką w skokach przez przeszkody. W październiku 2021 roku poślubiła Nayela Nassara; mają dwie córki: Leilę (ur. 03.2023) i Mię (ur. 10.2024).
Rory John Gates w czerwcu 2022 r. ukończył University of Chicago z podwójnym kierunkiem i tytułem magistra w 4 lata. Realizuje doktorat w Institute of World Politics i pracuje jako analityk w Afghanistan War Commission.
Phoebe Adele Gates w czerwcu 2024 r. ukończyła Stanford (licencjat z biologii człowieka). W 2025 r. wraz z Sofią Kianni uruchomiła podcast „The Burnouts” (Unwell Network Alexa Coopera) i współtworzy Phia – platformę e‑commerce zrównoważonej mody.
Rodzina pozostaje blisko, a Bill i Melinda nadal współpracują przy projektach filantropijnych (Melinda zrezygnowała z funkcji współprzewodniczącej w maju 2024 r.). Bill Gates planuje pozostawić dzieciom po 10 mln dolarów, argumentując, że ogromne spadki mogą hamować rozwój młodych ludzi.
Współczesna działalność – zmiana klimatu, sztuczna inteligencja i nowa wizja przyszłości
W 2015 r. Gates założył Breakthrough Energy, angażując miliarderów (m.in. Jeffa Bezosa, Marca Benioffa, Michaela Bloomberga) w finansowanie innowacji w czystej energii.
W książce „How to Avoid a Climate Disaster” (2021) wskazuje pięć kluczowych obszarów emisji, które wymagają przełomów. Dla przejrzystości, poniżej ich lista:
- energia – wytwarzanie prądu bez emisji;
- produkcja – stal, cement, chemikalia o niższym śladzie węglowym;
- rolnictwo – redukcja emisji metanu i zmiana praktyk upraw;
- transport – dekarbonizacja lądowego, morskiego i lotniczego;
- ogrzewanie i chłodzenie – efektywność i bezemisyjne źródła ciepła.
Gates promuje koncepcję Green Premium i dąży do tego, aby technologie czyste były cenowo konkurencyjne wobec emisyjnych. W polityce klimatycznej stawia na pragmatyzm, innowacje i współpracę publiczno‑prywatną.
W 2023 r. porównał sztuczną inteligencję do rewolucji PC, smartfonów i internetu. Wskazuje jej potencjał w edukacji, medycynie i produktywności, ostrzegając równocześnie przed ryzykiem, takim jak dezinformacja i nadużycia technologii.
W maju 2025 roku Fundacja zapowiedziała podwojenie rocznych wydatków i całkowite rozdysponowanie środków do 31 grudnia 2045 r. – łącznie ponad 200 mld dolarów.
Krytyka i polemika – złożona spuścizna Gatesa
Krytyczne głosy wobec Billa Gatesa i jego inicjatyw można ująć w pięciu głównych punktach:
- Praktyki Microsoftu – sprawa antymonopolowa w USA, zarzuty wykorzystywania dominacji Windows do tłumienia konkurencji (Netscape);
- Model filantropii – uprzywilejowanie rozwiązań rynkowych i PPP, co zdaniem krytyków może osłabiać publiczne systemy zdrowia i edukacji;
- Patenty i dostęp – poparcie dla silnej ochrony IP, które może ograniczać dostęp do tańszych leków i szczepionek w krajach ubogich;
- Styl i wpływy – zarzuty „white savior” i dominującej postawy; były pracownik określał go jako „dominującego, brutalnego tyrana” przez 70% czasu i „uroczego geniusza” w pozostałych 30%;
- Wpływ na polityki publiczne – pytania o skalę władzy prywatnych filantropów w kształtowaniu globalnych strategii rozwoju i zdrowia.
Dla kontekstu poniżej przytaczany opis stylu zarządzania według byłego pracownika Microsoftu:
„dominującego, brutalnego tyrana” przez 70% czasu i „uroczego geniusza” w pozostałych 30%