Legalizacja gaśnic to obowiązkowa procedura nadzoru technicznego, której celem jest zapewnienie, że sprzęt gaśniczy w budynkach, pojazdach i obiektach pozostaje w pełni sprawny i gotowy do użycia. Zgodnie z polskimi przepisami wszystkie gaśnice muszą przechodzić przegląd techniczny nie rzadziej niż raz w roku, z uwzględnieniem zaleceń producenta i warunków środowiskowych.
Podstawa prawna regulująca przeglądy gaśnic
Fundamentem kontroli sprzętu gaśniczego jest Rozporządzenie MSWiA z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 109, poz. 719). Zapisy rozporządzenia są wiążące dla wszystkich właścicieli i zarządców obiektów, a wymagania doprecyzowują Polskie Normy oraz instrukcje producentów.
Kluczowy zapis rozporządzenia brzmi następująco:
urządzenia przeciwpożarowe oraz gaśnice przenośne i przewoźne powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym, zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach dotyczących urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic, w dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi, opracowanych przez ich producentów
Polska Norma PN-EN 3-7+A1:2008 „Gaśnice przenośne – Część 7” precyzuje wymagania techniczne i metody badań. Gaśnice są urządzeniami ciśnieniowymi, dlatego zaniedbania serwisowe stanowią realne zagrożenie.
Minimalna częstotliwość przeglądów gaśnic
Wszystkie gaśnice muszą być poddawane przeglądom technicznym co najmniej raz w roku. W praktyce oznacza to, że jeśli przegląd wykonano 30 stycznia danego roku, kolejny należy przeprowadzić najpóźniej 30 stycznia roku następnego. Etykiety kontrolne zwykle wskazują miesiąc, jednak podczas kontroli termin bywa weryfikowany co do dnia.
„Nie rzadziej niż raz w roku” znaczy również „w razie potrzeby częściej”. W obiektach o podwyższonym ryzyku (wysokie temperatury, wilgoć, intensywne zapylenie, składowanie materiałów palnych) przeglądy wykonuje się nawet co 6 miesięcy, zgodnie z zaleceniami producenta i oceną ryzyka.
Rodzaje czynności konserwacyjnych i ich zakres
Dla spójności utrzymania parku gaśnic wyróżnia się trzy kategorie czynności, różniące się zakresem i ingerencją w urządzenie:
- konserwacja podstawowa – coroczny przegląd bez otwierania zbiornika, obejmujący oględziny, sprawdzenie osprzętu i ciśnienia;
- konserwacja rozszerzona – inspekcja wewnętrzna ze sprawdzeniem zbiornika od środka i wymianą środka gaśniczego, według interwałów zależnych od typu gaśnicy;
- remont – pełny demontaż, wymiana zużytych elementów, próba ciśnieniowa, ponowne napełnienie i montaż w zadanych odstępach czasu.
Po każdym przeglądzie gaśnica otrzymuje etykietę serwisową z datą wykonania i terminem kolejnego badania.
Harmonogram przeglądów dla różnych typów gaśnic
Poniższa tabela syntetycznie prezentuje typowe interwały czynności serwisowych dla najczęściej spotykanych gaśnic:
| Typ gaśnicy | Konserwacja podstawowa | Konserwacja rozszerzona | Remont (próba ciśnieniowa) | Uwagi / Dozór |
|---|---|---|---|---|
| Wodne / pianowe / wodne roztwory | co 1 rok | co 5 lat | co 10 lat | wymagana okresowa wymiana środka |
| Proszkowe – stale pod ciśnieniem (typ X) | co 1 rok | co 5 lat | co 10 lat | uniwersalne klasy A/B/C |
| Proszkowe pierwotnie uszczelnione (stale pod ciśnieniem) | co 1 rok | nie dotyczy | co 5 lat | zasilanie z pośredniego zbiornika czynnika |
| CO2 (śniegowe) | co 1 rok | nie dotyczy | co 10 lat | zbiorniki > 5 dm³ pod dozorem UDT co 10 lat |
| Na czysty środek gaśniczy | co 1 rok | nie dotyczy | co 10 lat | zgodnie z zaleceniami producenta |
Szczegółowe procedury przeglądu technicznego
Konserwacja podstawowa nie jest działaniem uznaniowym – przebiega według ustalonych etapów, które realizuje uprawniony konserwator:
- oględziny zewnętrzne – stan powłoki lakierniczej, korozja, odkształcenia zbiornika, czytelność etykiet;
- sprawdzenie osprzętu – zawór spustowy, wąż, dysza, plomba i zawleczka, drożność i szczelność połączeń;
- kontrola ciśnienia – weryfikacja manometru (wskazanie w „zielonym” polu) lub masy/ciśnienia roboczego dla typów bez manometru;
- weryfikacja środka gaśniczego – w proszkowych kontrola sypkości (brak zbryleń); w razie potrzeby wykonuje się przesypanie i wymianę proszku;
- dokumentacja – protokół, wpis do książki konserwacji, naklejka kontrolna z terminami.
Kwalifikacje i uprawnienia osób przeprowadzających przeglądy
Aby zapewnić jakość i bezpieczeństwo, przeglądy mogą prowadzić wyłącznie autoryzowane zakłady serwisowe zatrudniające osoby z odpowiednimi kompetencjami. Najważniejsze wymagania to:
- szkolenie specjalistyczne – teoria (rodzaje gaśnic, budowa, środki, klasy pożarów) i praktyka (procedury przeglądów i napraw);
- pozytywny egzamin i zaświadczenie kompetencji – dokument jest zazwyczaj ważny bezterminowo;
- znajomość norm i standardów – w szczególności PN-EN 3-7+A1:2008, wytycznych CNBOP-PIB oraz treści rozporządzenia z 7 czerwca 2010 r.
Specjalne wymagania dla gaśnic samochodowych
Gaśnice samochodowe proszkowe mają zwykle 5-letni okres gwarancji producenta liczony od daty produkcji – nie jest to jednak termin legalizacji. Po tym czasie gaśnicy można używać, lecz skuteczność może spadać wskutek degradacji proszku.
W odniesieniu do legalizacji warto pamiętać, że dla gaśnic proszkowych do 6 kg dozór UDT nie jest wymagany. Utrzymanie w sprawności zapewnia się przez przegląd co najmniej raz w roku (lub częściej, jeśli zaleca producent). Brak sprawnej gaśnicy w pojeździe grozi mandatem od 20 do 500 zł, a w razie szkody ubezpieczyciel może odmówić wypłaty.
W praktyce odróżnia się dwa pojęcia: termin ważności gaśnicy (gwarancja producenta) oraz termin ważności legalizacji (okres od ostatniego przeglądu – zazwyczaj 12–24 miesiące).
Dokumentacja i protokoły przeglądów
Każdy przegląd musi być udokumentowany. Dokumentacja jest niezbędna podczas kontroli PSP i przy ewentualnej likwidacji szkód po pożarze. Protokół powinien zawierać następujące elementy:
- dane identyfikacyjne gaśnicy – numer, typ, pojemność, klasa skuteczności;
- daty i podmioty – data przeglądu, nazwa i dane firmy serwisowej, imię i nazwisko konserwatora;
- wynik przeglądu – ocena stanu (sprawna/naprawa), opis usterek i wykonanych czynności, wymienione części;
- termin kolejnego przeglądu – jednoznacznie wskazany zgodnie z przepisami i zaleceniami producenta.
Na gaśnicy umieszcza się naklejkę kontrolną z datą przeglądu i kolejnym terminem; często stosuje się oznaczenia kolorystyczne (zielona – sprawna, czerwona – uszkodzona). Gaśnicę oznaczoną jako uszkodzoną należy natychmiast wycofać z użytkowania.
Konsekwencje zaniedbania obowiązkowych przeglądów
Brak regularnych przeglądów to ryzyko prawne, finansowe i w obszarze bezpieczeństwa. Do najczęstszych skutków należą:
- kary administracyjne – mandat lub grzywna nakładana po kontroli PSP;
- nakazy natychmiastowego usunięcia nieprawidłowości – wraz z wyznaczonym terminem i możliwością kolejnych sankcji;
- odpowiedzialność karna lub cywilna – jeśli zaniedbania przyczynią się do zdarzenia niebezpiecznego;
- odmowa wypłaty odszkodowania – w razie braku dowodów regularnych przeglądów lub stwierdzenia niesprawności sprzętu.
Częste błędy i nieuczciwe praktyki serwisowe
Na rynku zdarzają się oferty, które pozornie obniżają koszt, ale realnie obniżają standard bezpieczeństwa. Zwracaj uwagę na poniższe sygnały alarmowe:
- „wymiana proszku” za 10–40 zł – cena nie pokrywa rzetelnego procesu (opróżnienie, czyszczenie, napełnienie nowym proszkiem, nabicie ciśnienia);
- identyczne daty produkcji gaśnic rok po roku – może świadczyć o rotacji „odświeżonych” urządzeń bez realnego serwisu;
- symboliczne ceny przeglądu (1–5 zł) – często rekompensowane zbędnymi dodatkowymi pracami i zawyżonymi kosztami końcowymi.
Żądaj pełnej, przejrzystej dokumentacji wykonanych czynności, w tym rodzaju i producenta użytego środka gaśniczego, daty jego produkcji oraz wyników prób.
Zalecenia i dobre praktyki w zarządzaniu gaśnicami
Aby utrzymać wysoki poziom bezpieczeństwa pożarowego, wdrożenie następujących działań jest szczególnie skuteczne:
- stała umowa serwisowa – z autoryzowaną, zaufaną firmą, z jasno opisanym zakresem prac, harmonogramem i cennikiem;
- kontrole wzrokowe – minimum kwartalnie: dostępność gaśnicy, plomba, etykieta, termin legalizacji;
- dobór jakościowych urządzeń – rozważ gaśnice o dłuższym okresie użytkowania (nawet do 20 lat), z niższymi kosztami w całym cyklu życia;
- właściwe warunki przechowywania – zazwyczaj −30°C do +60°C, dla pianowych i śniegowych zwykle powyżej 0°C, ochrona przed słońcem, wilgocią i korozją;
- edukacja personelu – krótkie szkolenia z lokalizacji, obsługi i zgłaszania usterek przyspieszają reakcję i ograniczają ryzyko.